Lề thói làm ăn của FIFA

Trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu, FIFA đã tỏ thái độ hào phóng với Nam Phi, một quốc gia còn tràn ngập những vấn đề do di sản chế độ kỳ thị màu da để lại. Một năm trước ngày khai mạc, chủ tịch FIFA Joseph Blatter từng hứa hẹn là Cúp bóng đá 2010 sẽ mang lại lợi ích cho toàn châu Phi. Mỗi quốc gia Phi châu sẽ được tặng một vận động trường bằng cỏ nhân tạo. Thái độ “rộng rãi” của chủ tịch FIFA chứng tỏ là liên đoàn thể thao giàu có nhất thế giới không bị tác động của khủng hoảng.

Thành lập năm 1904, đến năm 2009, tiền lời của FIFA lên đến 149 triệu euro và tự tạo cho mình một “quỹ riêng” lên gần 800 triệu euro. Chủ tịch Ủy ban tài chính của FIFA, Julio Grondona tuyên bố một cách hưng phấn: Trong bối cảnh bất ổn kinh tế, đại hội bóng đá mang giá trị chắc chắn phối hợp tranh tài nghẹt thở, giải trí và trình độ thể thao cao cấp sẽ là một mơi lý tưởng để các tập đoàn thương mại làm quảng cáo. Do vậy, nhà xã hội học Pháp Patrick Vassort đã đặt tên một quyển sách của ông bằng cách chơi chữ: Footafric. Cúp thế giới: Chủ nghĩa tư bản và tân thực dân, mà từ Footafric có thể hiểu theo hai nghĩa: Bóng đá châu Phi hay bóng đá vì tiền.

Chuyên gia về quan hệ ngầm giữa thể thao và chính trị nhận định rằng cúp bóng đá 2010 là “một bệ phóng vào thị trường châu Phi cũng như cúp 1994 nhắm vào thị trường Bắc Mỹ và cúp 2002 để chinh phục thị trường châu Á”. Những công ty sản xuất soda, giày vớ áo quần thể thao có tiếng đều tranh nhau ký hợp đồng với FIFA. Chỉ riêng tiền hoa hồng truyền hình trận đấu cúp 2010, FIFA thu được 469 triệu euro qua một công ty nghiên cứu thị trường mà thực chất là một tổ chức bình phong do một người cháu của chủ tịch Blatter điều hành.

Với 208 thành viên, FIFA có thể xem là một tổ chức hùng hậu hơn cả Liên Hiệp Quốc. Cung cách điều hành lại hoàn toàn độc lập không bị chi phối hay giám sát của một cơ quan lập pháp hay hành pháp nào. Số liên đoàn nghèo đại diện cho bóng đá các quốc gia kém phát triển đông hơn các nước giàu do vậy không tránh khỏi tình trạng tham ô tiềm ẩn trong FIFA từ nhiều thập niên qua.

Các vụ biển thủ và nhận tiền hối lộ

Trường hợp khu vực Concacaf gồm Bắc Mỹ và vùng biển Caribê là một thí dụ cụ thể cho thấy tính chất phi lý tột độ trong việc phân phối ghế đại diện của FIFA. Với ba ghế trong ban chấp hành FIFA, Liên đoàn Concacaf là con cưng của FIFA mà đứng đầu là Jack Warner, cố vấn bóng đá của đảo quốc nghèo Trinidad - Tobago, nhưng tài sản riêng lên đến 30 triệu euro. Năm 2003, nhà báo Thụy sĩ Andrew Jennings phát hiện dự án sân đá banh với trị giá 121 ngàn euro mà FIFA viện trợ cho đảo quốc này trong khuôn khổ thành lập trường huấn luyện bóng đá thật ra chỉ là một bãi cỏ hoang trên đó có vài con ngựa đang ăn cỏ.

Năm 2001, phó chủ tịch Jean-Marie Weber và 5 lãnh đạo khác của FIFA bị một tòa án Thụy sĩ truy tố về tội biển thủ 70 triệu euro tiền hợp đồng truyền hình trận đấu. Nhiều lãnh đạo khác bị tai tiếng nhận tiền hối lộ của Addidas. Năm 1998, chủ tịch Liên đoàn bóng đá châu Phi CAF, ông Fara Addo tố cáo 18 nhân vật lãnh đạo bóng đá châu Phi nhận tiền hối lộ bỏ phiếu cho ông Blatter vào ghế chủ tịch FIFA. Do không thể chưng bằng cớ cụ thể, Fara Fado bị trả thù, bị ngưng chức 2 năm. Và hồ sơ tham ô này đã “được” các thanh tra nội bộ xếp lại.

Vào năm tới 2011, FIFA bầu lại chủ tịch. Tuy đã lãnh đạo Liên đoàn suốt 12 năm với nhiều tai tiếng nhưng ông Blatter vẫn giữ tham vọng ra tranh nhiệm kỳ 4. Vấn đề là lần này ông đụng phải một đối thủ nặng ký là Ben Hamman, chủ tịch tổng liên đoàn bóng đá Á châu, một người thân cận của quốc vương Qatar và cũng từng là “ủng hộ viên” vô điều kiện của ông Blatter. Lập luận tranh cử của Ben Hamman là phải giới hạn thời gian làm chủ tịch FIFA xuống hai nhiệm kỳ vì theo ông : quá tám năm, chủ tịch FIFA chỉ lo những chuyện không liên quan gì đến bóng đá.

Theo Tú Anh - RFI