Tổng thống Hoa Kỳ, Barack Obama, đã lên đường công du 4 nước Á châu, gồm có Trung Quốc, Nhật, Nam Hàn và Tân Gia Ba (Singapore) từ 13 tới 20/11/09. Đây là chuyến công du nước ngoài chính thức đầu tiên của vị tổng thống (TT) Mỹ, kể từ khi ông tuyên thệ nhậm chức vào tháng Giêng năm nay.

Theo thông lệ, TT Mỹ trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ, thường thực hiện chuyến viếng thăm tới các quốc gia mà theo ông, hoặc theo ý kiến của các cố vấn thân cận, là viếng thăm các nước sẽ có tầm ảnh hưởng đến các chính sách đối ngoại cũng như kinh tế của Hoa Kỳ trong suốt những năm cầm quyền sắp tới của vị tổng thống tân cử. Năm nay, ông Obama đã mở đầu bằng chuyến hành trình về phương Đông, thay vì chọn đi thăm các quốc gia phương Tây như các vị TT tiền nhiệm hay làm.

Nhân dịp này, TT Obama cũng đã tham dự hội nghị của Tổ chức Hợp Tác Kinh Tế châu Á  &Thái bình dương (Asian Pacific Economic Cooperation, gọi tắt là APEC) tổ chức tại Tân Gia Ba. Tuy viếng thăm chỉ có bốn quốc gia quan trọng trong vùng, nhưng vị lãnh tụ của Hoa Kỳ cũng có cơ hội gặp gỡ các vị nguyên thủ khối Asean; đối thoại với TT Nga, Chủ tịch Hồ của Trung Quốc và Tân thủ tướng Nhật bản cũng như Thủ tướng Lý Hiển Long của Tân Gia Ba, TT Nam dương Yudhoyono và TT Nam Hàn Lee Myung Pak. Giới quan sát tình hình thế giới đã đặt câu hỏi: “Mục tiêu chính của ông Obama trong chuyến đi này là gì?”

Giữ giá  đồng đôla, nâng giá nhân dân tệ

Ngay hôm làm lễ tuyên thệ nhậm chức Tổng thống vào ngày 20/01/09, ông Barack Obama đã  biết mình đang nhận lãnh một sứ mạng quan trọng, mà sự phồn vinh hay suy tồn của đất nước Hoa Kỳ tùy thuộc vào khả năng kinh lý của ông. So với ông Bush khi nhận chức TT từ tay ông Bill Clinton, ông Obama hơi hẩm hiu hơn khi bước chân vào toà Bạch Ốc với một ngân sách bị thâm thủng và uy tín của nước Mỹ đã xuống tới mức phải có một thời gian lâu dài mới phục hồi lại được.

Từ lâu, chính trị luôn đi song đôi với kinh tế. Chính sách theo đuối chiến tranh lâu dài tại hai chiến trường Iraq và Afghanistan của chính phủ Bush tiền nhiệm đã làm nền kinh tế Hoa Kỳ bị suy giảm. Điển hình là sự phá sản của thị trường địa ốc dẫn đến sự sụp đổ của hệ thống tài chánh Hoa Kỳ. Đây cũng là nguyên nhân chính dẫn đến khủng hoảng kinh tế toàn cầu trong thời gian qua. Đã gần một năm từ khi cầm quyền, Obama và nội các của ông đã “tả xông hữu đột” nhằm cứu vãn nền kinh tế đang bị trì trệ cũng như cố gắng gây lại niềm tin của các quốc gia bạn hữu cũng như bạn hàng, đang lăm le tìm kiếm những quan hệ mới đáng tin cậy hơn.

Nhưng, ra vẻ nước Mỹ chưa tìm lại vị trí của mình, cũng như chính đồng tiền của nó. Tuy nhiên, gần đây khi đồng đô la đang nhích lên chút đỉnh thì ông Timothy Geithner, Bộ trưởng Ngân khố Liên bang Hoa Kỳ tỏ vẻ không hài lòng. Dù lúc nào ông Geithner cũng muốn đồng đôla có giá trị cao, nhưng ông cũng muốn các nước khác cũng phải phá giá đồng tiền của họ, đặc biệt là Trung Quốc. Các quốc gia Á châu thay vì dùng tiền kích thích nền kinh tế trong nước, họ lại tung tiền ra mua đồng đô Mỹ để giữ giá hạ cho đồng tiền của họ nhằm thủ lợi khi xuất cảng hàng hoá, nhất là sang Hoa Kỳ. Điều này khiến các nhà sản xuất trong nước bất mãn. Việc làm áp lực với các nước Á châu để họ phải nâng giá đồng tiền xứ họ, nhất là đồng nhân dân tệ của Trung Quốc là một đề tài quan trọng cần thảo luận của Obama trong chuyến công du lần này.

Củng cố quan hệ với Nhật

Để chứng minh nước Mỹ lúc nào cũng là người bạn thân thiết nhất, nên xứ “Mặt trời mọc” là quốc gia đầu tiên mà Obama viếng thăm trong chuyến công du 9 ngày của ông. Xuất hiện trước 1.500 cử toạ tại Tokyo hôm 14/11, ông Obama nói Hoa Kỳ không bao giờ lạnh nhạt trong quan hệ với Nhật, vì đây là quốc gia Á châu đầu tiên mà Hoa Kỳ thiết lập quan hệ và cũng là quốc gia trao đổi mậu dịch nhiều nhất với Hoa Kỳ. Để xác định vai trò chiến lược của mình trong khu vực nóng bỏng nhất của châu Á, cũng như gởi một thông điệp rõ rang tới Bình Nhưỡng (Bắc Hàn), Obama đã khẳng định là ông luôn mong muốn một thế giới không có vũ khí nguyên tử.

Tuy nhiên, ông cũng khẳng định Hoa Kỳ sẽ duy trì một số lượng vũ khí hạt nhân để gìn giữ hoà bình cho thế giới. Xem ra, sau chuyến viếng thăm hai ngày ngắn ngủi, nhưng Obama đã hàn gắn được phần nào sự quan hệ vốn đang trở nên lạnh nhạt, nhất là từ khi ông Yukio Hatoyamma, là một người thuộc cánh tả lên làm thủ tướng. Ông Yukio đã tỏ ý mong muốn người Mỹ hãy giải thể các căn cứ quân sự tại Nhật đã hiện diện kể từ khi sau Đệ nhị Thế chiến. Obama đã được cử tọa người Nhật vỗ tay tán thưởng nhiệt liệt khi nói rằng ông  luôn nhớ món kem trà xanh khi nhỏ ông đã được ăn tại Nhật trong chuyến dừng chân ngắn ngủi khi gia đình ông di chuyển từ Mỹ sang sinh sống tại Nam Dương.

Về việc “cưỡi ngựa xem hoa” tại Bắc Kinh

Trung Quốc là nơi vị  TT Hoa Kỳ ghé thăm lâu nhất trong chuyến viếng thăm bốn nước Á châu. Ngoài mục đích yêu cầu người Hoa hãy nâng giá đồng yuan (nhân dân tệ) để cứu vãn hàng hóa Hoa Kỳ đang bị hàng hoá made in China cạnh tranh kịch liệt, Obama cũng đã trao đổi nhiều vấn đề quan trọng khác. Gặp gỡ ông Hồ Cẩm Đào tại Bắc Kinh hôm thứ ba, hai vị nguyên thủ của hai siêu cường đã bàn về các vấn đề như tình hình an ninh trong khu vực, và lượng khí Carbon mà hai quốc gia sẽ áp dụng.

Riêng các vấn đề nóng bỏng như nhân quyền tại Tân Cương và Tây Tạng đã không được nói đến. Hôm thứ hai 16/11, khi nói chuyện với sinh viên Trung Quốc tại Thượng Hải, Obama cũng có nói đến mọi người dù ở nơi đâu, là công dân của bất cứ quốc gia nào cũng đều có quyền phát biểu ý kiến, cũng như có quyền thu thập mọi  thông tin và tham gia các thể chế chính trị. Tuy nhiên, theo giới quan sát thì chuyến đi thăm Trung Quốc của ông Obama cũng chỉ là cởi ngựa xem hoa mà thôi, và chính người Hoa cũng muốn như vậy!
Võ Đông Y